नागभीड : आदिवासी समाजातील पारंपरिक उपचार पद्धतींचे जतन, संवर्धन आणि या ज्ञानाला राष्ट्रीय स्तरावर व्यासपीठ मिळवून देण्याच्या उद्देशाने केंद्र शासनाच्या जनजातीय कार्य मंत्रालयाच्या माध्यमातून आयोजित करण्यात आलेल्या क्षमता वृद्धी कार्यक्रमासाठी चिमूर एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्पांतर्गत नागभीड परिसरातील चार जणांची निवड झाली आहे. हा कार्यक्रम १ व २ नोव्हेंबर २०२६ रोजी कान्हा शांती वनम, हैदराबादजवळ, तेलंगणा येथे आयोजित करण्यात आला आहे.
या कार्यक्रमासाठी नागभीड वनधन विकास केंद्राचे अध्यक्ष अक्षय ना. उईके, सचिव डॉ. विनोद दि. सलामे, डॉ. हरिदास मसराम आणि भद्रावती येथील डॉ. मेश्राम यांची निवड झाल्याची माहिती प्राप्त झाली आहे. आदिवासी भागातील स्थानिक पारंपरिक वैद्य, पारंपरिक उपचार पद्धतींचे ज्ञान असणाऱ्या व्यक्ती आणि निसर्गपूजक आदिवासी बांधवांकडे पिढ्यान्‌पिढ्या जतन झालेले ज्ञान मुख्य प्रवाहात आणणे, तसेच त्यांना आवश्यक प्रशिक्षण उपलब्ध करून देणे, हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे.
पारंपरिक ज्ञानाला राष्ट्रीय व्यासपीठ
आदिवासी समाजामध्ये वनौषधी, स्थानिक वनसंपदा आणि पारंपरिक उपचार पद्धतींबाबत मौल्यवान अनुभवाधारित ज्ञान उपलब्ध आहे. हे ज्ञान अनेक पिढ्यांपासून मौखिक परंपरेतून पुढे आले आहे. या ज्ञानाची योग्य नोंद, जतन आणि शास्त्रीय दृष्टिकोनातून अभ्यास करण्यासाठी पारंपरिक वैद्यांना प्रशिक्षण देणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
या क्षमता वृद्धी कार्यक्रमाच्या माध्यमातून आदिवासी पारंपरिक वैद्यांना राष्ट्रीय स्तरावरील तज्ज्ञांशी संवाद साधण्याची, आपले अनुभव मांडण्याची आणि इतर भागांतील पारंपरिक उपचार पद्धती समजून घेण्याची संधी मिळणार आहे. आदिवासी समाजातील पारंपरिक ज्ञानाचा परिचय देशभरातील लोकांना व्हावा, तसेच आदिवासी भागांमध्ये आरोग्य सेवांचा विस्तार अधिक प्रभावीपणे व्हावा, या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वाचा मानला जात आहे.
चिमूर प्रकल्प कार्यालयाकडून माहिती सादर
या कार्यक्रमाच्या अनुषंगाने महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागामार्फत संबंधित माहिती संकलित करण्यात आली आहे. आयुक्त, आदिवासी विकास, महाराष्ट्र राज्य, नाशिक यांच्या निर्देशानुसार चिमूर एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालयाच्या कार्यक्षेत्रातील पाच तालुक्यांमधील पारंपरिक वैद्यांची नावे आणि संपर्क अधिकाऱ्यांची माहिती गुगलशीटमध्ये अद्ययावत करण्यात आली आहे.
केंद्र शासनाच्या जनजातीय कार्य मंत्रालयाकडून प्राप्त निर्देशांनुसार संबंधित व्यक्तींची यादी पुढील कार्यवाहीसाठी सादर करण्यात आली आहे. या प्रक्रियेमुळे आदिवासी भागांतील पारंपरिक वैद्यांची माहिती संकलित करण्यास आणि त्यांना प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून मुख्य प्रवाहाशी जोडण्यास मदत होणार आहे.
केंद्रीय व राज्यस्तरीय मान्यवरांच्या मार्गदर्शनाची अपेक्षा
या कार्यक्रमाला केंद्रीय जनजातीय कार्यमंत्री जुएल ओराम, केंद्रीय राज्यमंत्री दुर्गादास उईके आणि महाराष्ट्राचे आदिवासी विकासमंत्री अशोक उईके यांच्यासह विविध मान्यवर उपस्थित राहण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच एम्स, नवी दिल्ली येथील तज्ज्ञ डॉक्टर आणि देशाच्या विविध भागांतून सहभागी होणारे पारंपरिक ज्ञानाचे जाणकार आदिवासी वैद्य यांचे मार्गदर्शन लाभणार असल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
नागभीड परिसरासाठी महत्त्वाची संधी
नागभीड परिसरातील वनधन विकास केंद्राच्या पदाधिकाऱ्यांसह पारंपरिक वैद्यांची या कार्यक्रमासाठी झालेली निवड ही स्थानिक आदिवासी समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानाला व्यापक व्यासपीठ मिळवून देण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची मानली जात आहे. या प्रशिक्षणातून पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण, अनुभवांची देवाणघेवाण आणि आरोग्य सेवांशी समन्वय साधण्याच्या नव्या संधी निर्माण होण्याची अपेक्षा आहे.
पारंपरिक उपचार पद्धतींचे जतन करताना त्यांची सुरक्षितता, परिणामकारकता आणि आधुनिक आरोग्य सेवांशी योग्य समन्वय यांनाही महत्त्व देणे आवश्यक आहे. या उपक्रमामुळे आदिवासी समाजातील ज्ञानपरंपरेला प्रोत्साहन मिळण्याबरोबरच स्थानिक आरोग्य व्यवस्थेला बळकटी देण्यासाठी सकारात्मक दिशा मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.